AI không thay một nhân viên marketing nguyên vẹn, nó thay từng đầu việc trong ngày của người đó. Những đầu việc lặp lại, có khuôn, cần số lượng như viết bản nháp, làm biến thể tiêu đề, tóm tắt báo cáo đang co lại rất nhanh. Những đầu việc cần hiểu khách thật, ra quyết định, kiểm sự thật và chịu trách nhiệm thì lại tăng giá trị. Người nào có ngày làm việc chủ yếu là loại thứ nhất sẽ thấy áp lực trước.
Bài này không dự đoán bao nhiêu người mất việc, vì không ai có con số đáng tin cho thị trường Việt Nam. Thay vào đó, nó giúp bạn nhìn vào chính tuần làm việc của mình, tách việc nào đang bị máy làm nhanh hơn, việc nào máy làm kém, và nên dịch chuyển thời gian của mình về đâu.
Câu hỏi đúng hơn: việc nào trong tuần của bạn đang đổi
Câu hỏi "AI có thay thế marketing không" quá rộng để trả lời có ích. Marketing gồm hàng chục loại việc, từ ngồi nghe khách phàn nàn tới dựng bảng báo cáo. Mỗi loại việc chịu ảnh hưởng khác nhau. Một nhân viên nội dung dành ba phần tư thời gian viết bài theo khuôn chịu áp lực khác hẳn một nhân viên trade marketing dành phần lớn thời gian đi gặp đại lý.
Cách nghĩ thực tế hơn là xem công việc như một túi đầu việc. Khi một công cụ làm một đầu việc nhanh gấp nhiều lần, công ty thường không cắt người ngay, mà giao thêm việc hoặc giảm tuyển mới. Người đang làm sẽ thấy điều đó qua những dấu hiệu nhỏ: sếp kỳ vọng số bài gấp đôi, vị trí thực tập không được mở lại, đồng nghiệp nghỉ thì không tuyển người thay. Đây là áp lực có thật, nhưng nó đến từ từ và để lại thời gian cho người chịu nhìn thẳng vào nó.
Một điểm cũng đáng nói: nhiều doanh nghiệp nhỏ trước đây không thuê ai làm marketing vì thấy đắt và khó. Khi công cụ rẻ hơn và dễ hơn, một số nơi bắt đầu thuê một người làm bán thời gian hoặc thuê ngoài theo dự án. Tức là có việc co lại, nhưng cũng có việc mới mở ra ở những chỗ trước đây không có. Không ai đo được chính xác hai chiều này cân nhau thế nào, nên đừng tin bài viết nào khẳng định chắc nịch theo hướng nào.
Phân loại đầu việc marketing theo mức AI đã làm được
Bảng dưới chia đầu việc thành ba nhóm. Cách xếp này dựa trên khả năng chung của công cụ AI phổ biến hiện nay; công cụ đổi nhanh nên bạn nên tự thử với công việc của mình.
| Nhóm | Ví dụ đầu việc | Ý nghĩa với người làm |
|---|---|---|
| AI làm nhanh, chất lượng đủ dùng sau khi sửa | Bản nháp bài đăng, biến thể tiêu đề, tóm tắt tài liệu, dịch sơ bộ, gợi ý lịch đăng, soạn email theo mẫu | Không còn là lợi thế cạnh tranh; nên làm nhanh với AI và dành thời gian cho phần khác |
| AI làm được nhưng sai dễ gây hậu quả | Phân tích số chiến dịch, viết lời quảng cáo cho ngành nhạy cảm, trả lời bình luận tiêu cực, so sánh với đối thủ | Người làm phải kiểm kỹ, hiểu đủ để thấy chỗ sai; đây là nơi chuyên môn tăng giá |
| AI làm kém hoặc không làm được | Phỏng vấn khách thật, đi thị trường, thuyết phục sếp, đàm phán với đối tác, quyết định dừng chiến dịch, chịu trách nhiệm trước khách | Phần lõi của nghề; người làm tốt phần này rất khó bị thay |
Đặt công việc của bạn vào bảng sẽ thấy tỉ lệ giữa ba nhóm. Nếu phần lớn thời gian nằm ở nhóm đầu, đó là tín hiệu nên dịch chuyển, không phải tín hiệu hoảng.
Những đầu việc đang co lại thấy rõ
Viết bản nháp theo khuôn. Bài đăng thông báo khuyến mãi, mô tả sự kiện, email nhắc lịch là những loại văn bản có khuôn, AI viết nháp đủ tốt chỉ sau vài lượt chỉnh. Người viết vẫn cần, nhưng một người làm được khối lượng mà trước đây cần hai ba người.
Chỉnh tay nhóm đối tượng quảng cáo. Các nền tảng quảng cáo lớn đều đẩy mạnh phân phối tự động. Phần việc ngồi chia nhỏ đối tượng theo tuổi, sở thích, khu vực rồi chỉnh giá thầu từng nhóm ít dần, nhường chỗ cho việc chuẩn bị mẫu quảng cáo và đặt mục tiêu đúng.
Tổng hợp và làm báo cáo định kỳ. Kéo số từ vài nguồn, dán vào bảng, viết vài dòng nhận xét là việc AI và công cụ bảng tính đã làm khá nhanh. Giá trị chuyển sang việc đọc ra ý nghĩa thật của số và đề xuất làm gì tiếp.
Dịch và chuyển thể nội dung. Chuyển một bài dài thành năm bài ngắn, một kịch bản video thành phụ đề, một bản tiếng Việt sang bản nháp tiếng Anh. Phần này nhanh hơn nhiều, nhưng vẫn cần người hiểu cả hai ngôn ngữ và văn hoá để kiểm.
Những đầu việc tăng giá trị
Lấy chất liệu thật từ khách. AI chỉ biết những gì đã có trên mạng hoặc những gì bạn đưa cho nó. Người chịu ngồi nghe khách nói, đọc tin nhắn phàn nàn, đứng ở quầy xem khách chọn hàng sẽ có thứ mà đối thủ dùng AI không có.
Biên tập và kiểm sự thật. Khi nội dung rẻ đi, nội dung sai cũng nhiều lên. Người làm marketing biết phát hiện một tuyên bố quá đà về sản phẩm, một con số không nguồn, một câu vi phạm quy định quảng cáo, là người giữ cho công ty khỏi rắc rối.
Ra quyết định và nói không. Quyết định tắt một chiến dịch đang tiêu tiền, không chạy theo một trào lưu không hợp thương hiệu, từ chối một ý tưởng gây hiểu lầm cho khách. Những quyết định này cần người hiểu bối cảnh và dám chịu trách nhiệm.
Làm việc với người. Thuyết phục chủ doanh nghiệp, phối hợp với bán hàng, làm việc với người có ảnh hưởng, đàm phán với đối tác. AI soạn nháp tin nhắn được, nhưng quan hệ thì người phải tự giữ.
Ai chịu áp lực trước và vì sao không nên hoảng
Người mới vào nghề chịu áp lực rõ nhất, vì việc của người mới thường là việc lặp: viết nháp, làm báo cáo, đăng bài theo lịch. Những vị trí thực tập và nhân viên cấp đầu dễ bị gộp lại khi một người có AI làm được nhiều hơn. Đây là điều không dễ nghe, nhưng biết sớm thì có cách đối phó: người mới nên chủ động nhận cả những phần khó hơn như nói chuyện với khách, đề xuất ý tưởng có lý do, đọc số và giải thích.
Người lâu năm thì gặp một kiểu áp lực khác. Họ có kinh nghiệm, nhưng nếu không chịu học công cụ mới, người trẻ hơn có AI sẽ làm nhanh hơn họ ở nhiều việc. Ưu thế của người lâu năm là con mắt phán đoán và mạng lưới quan hệ, hai thứ AI không có. Kết hợp được hai thứ này với công cụ mới thì người lâu năm lại có lợi thế lớn nhất.
Lý do không nên hoảng: công cụ đổi nhanh nhưng doanh nghiệp đổi chậm. Nhiều công ty nhỏ ở Lâm Đồng hay Tây Ninh vẫn đang học cách đăng bài đều đặn, chưa nói tới việc dùng AI bài bản. Người làm marketing biết dùng AI có trách nhiệm đang có lợi thế trong khá nhiều năm tới, miễn là họ không dừng học.
Tự kiểm tuần làm việc của bạn trong năm bước
Bài tập này mất khoảng một tuần ghi chép và một buổi tối ngồi xem lại. Kết quả là một bức tranh rõ ràng về việc nào bạn nên giao cho công cụ và việc nào nên dành thêm thời gian.
- Trong năm ngày làm việc, cuối mỗi ngày ghi lại các đầu việc đã làm và thời gian ước lượng cho mỗi việc, không cần chính xác tới phút.
- Cuối tuần, xếp mỗi đầu việc vào một trong ba nhóm của bảng ở trên.
- Với mỗi việc ở nhóm đầu, thử làm lại một lần với AI và ghi lại thời gian mới. Nhớ che tên khách, số liệu nội bộ trước khi dán vào công cụ.
- Tính thời gian tiết kiệm được, rồi viết ra bạn muốn dùng thời gian đó cho việc gì ở nhóm thứ hai hoặc thứ ba.
- Mang bảng này nói chuyện với quản lý: đề xuất cụ thể việc nào bạn sẽ làm nhanh hơn với AI và việc nào bạn muốn nhận thêm.
Câu lệnh mẫu để AI giúp phân loại: "Đây là danh sách đầu việc trong một tuần của một nhân viên marketing ở công ty nhỏ (đã bỏ tên khách và số liệu). Hãy xếp mỗi việc vào ba nhóm: AI làm tốt, AI làm được nhưng cần kiểm kỹ, AI làm kém. Giải thích ngắn lý do cho từng việc." Kết quả chỉ là gợi ý; bạn sửa theo trải nghiệm thật của mình.
Nói chuyện với sếp về AI mà không tự đào hố cho mình
Nhiều người ngại kể với sếp rằng mình dùng AI, vì sợ sếp nghĩ việc của mình dễ và giao thêm hoặc cắt bớt. Giấu đi không phải cách tốt: sớm muộn sếp cũng biết, và khi đó bạn mất cơ hội định hình cách đội dùng công cụ. Cách tốt hơn là chủ động đề xuất, kèm con số trước và sau, và nói rõ thời gian dôi ra sẽ dùng vào đâu.
Ví dụ giả định: một nhân viên marketing ở công ty nội thất nhỏ tại Bình Dương cũ, nay thuộc TP Hồ Chí Minh, báo với chủ rằng việc viết mô tả bộ sưu tập mới trước mất hai ngày, nay mất nửa ngày nhờ AI soạn nháp. Cô đề xuất dùng một ngày rưỡi dôi ra để gọi điện hỏi mười khách mua gần đây vì sao họ chọn sản phẩm, rồi dùng câu trả lời làm chất liệu cho quảng cáo tháng sau. Chủ thấy rõ giá trị mới, không thấy một nhân viên "ít việc hơn".
Cũng nên nói rõ rủi ro khi đề xuất: dữ liệu khách nào không được đưa vào AI, ai kiểm nội dung trước khi đăng, nội dung AI viết có cần ghi chú gì không. Người đề xuất cả lợi ích lẫn rào chắn sẽ được nhìn như người hiểu nghề, không phải người chỉ đi tìm cách làm ít đi.
Câu hỏi thường gặp
AI có làm nghề marketing biến mất trong vài năm tới không?
Không có cơ sở để khẳng định như vậy. Điều đang diễn ra là từng đầu việc thay đổi: việc có khuôn co lại, việc cần hiểu khách và ra quyết định tăng giá trị. Nghề vẫn còn, nhưng nội dung công việc của mỗi vị trí đổi khá nhiều.
Người mới ra trường có nên tránh ngành marketing vì AI không?
Không cần tránh, nhưng nên vào nghề với kỳ vọng khác. Đừng chỉ chuẩn bị kỹ năng viết nhanh hay đăng bài đều. Hãy có bằng chứng mình hiểu khách, đọc được số và biết kiểm nội dung, vì đó là phần nhà tuyển dụng khó tìm.
Có nên giấu việc dùng AI với sếp không?
Không nên. Giấu đi khiến bạn mất cơ hội đề xuất cách dùng hợp lý và có thể vi phạm quy định dữ liệu của công ty. Hãy chủ động trình bày, kèm thời gian tiết kiệm được và việc bạn sẽ làm thêm với thời gian đó.
Vị trí marketing nào chịu áp lực từ AI nhiều nhất hiện nay?
Những vị trí có nhiều việc lặp theo khuôn như viết nội dung số lượng lớn, làm báo cáo định kỳ, đăng bài theo lịch. Người ở những vị trí này nên chủ động nhận thêm phần hiểu khách, biên tập và đo lường để không chỉ là người sản xuất bản nháp.
Làm sao biết công ty mình đang thay người bằng AI?
Dấu hiệu thường là gián tiếp: kỳ vọng khối lượng tăng mà không tuyển thêm, vị trí nghỉ việc không tuyển lại, thực tập sinh không được mở đợt mới. Nếu thấy vậy, nên trao đổi thẳng với quản lý về hướng phát triển của mình thay vì đoán.
Người làm marketing lâu năm có lợi thế gì so với người trẻ dùng AI giỏi?
Người lâu năm có con mắt phán đoán, hiểu khách và ngành, có quan hệ với đối tác và biết những sai lầm đã từng xảy ra. Nếu học thêm cách dùng công cụ mới, họ có thể kiểm và định hướng kết quả AI tốt hơn hẳn người chỉ giỏi thao tác.