Một portfolio marketing tốt là ba đến năm dự án được kể rõ: bối cảnh, mục tiêu, bạn đã làm gì, kết quả ra sao, và bạn học được gì; mỗi dự án nói thẳng phần nào bạn tự làm, phần nào có AI hỗ trợ. Nhà tuyển dụng không tìm người có nhiều sản phẩm đẹp nhất, họ tìm người hiểu vì sao mình làm như vậy và có thể làm lại ở công ty họ.
Thời có AI, ai cũng có thể có một tập bài viết trơn tru và vài thiết kế bắt mắt chỉ sau một buổi tối. Vì thế những gì làm portfolio khác biệt đã chuyển từ "sản phẩm cuối" sang "cách bạn suy nghĩ". Bài này hướng dẫn chọn dự án, trình bày số liệu, xử lý chuyện bảo mật của công ty cũ và cách làm portfolio khi chưa có kinh nghiệm.
Portfolio khác CV ở chỗ nào
CV liệt kê bạn đã làm ở đâu, giữ vị trí gì, trong bao lâu. Portfolio cho thấy bạn đã làm việc đó như thế nào. Một dòng CV ghi "phụ trách nội dung mạng xã hội cho chuỗi cửa hàng" không nói được gì về năng lực, vì hàng trăm hồ sơ có dòng giống hệt. Một trang portfolio kể bạn phát hiện khách hay hỏi về cách bảo quản sản phẩm, dựng chuỗi bài trả lời, và lượng tin nhắn hỏi lại giảm đi, thì nói được rất nhiều.
Với người làm marketing, portfolio không bắt buộc phải là một trang web cầu kỳ. Một tệp trình chiếu mười đến mười lăm trang, hoặc một tài liệu được trình bày gọn, là đủ. Thứ người xem cần là đọc nhanh được trong vài phút, thấy ngay bạn mạnh ở mảng nào, và có đủ chi tiết nếu muốn hỏi sâu trong buổi phỏng vấn.
Portfolio cũng là công cụ cho chính bạn. Khi ngồi viết lại từng dự án, bạn sẽ thấy rõ mình thật sự giỏi ở đâu và thiếu ở đâu. Nhiều người chỉ nhận ra mình mạnh về đọc số hơn viết bài sau khi xếp các dự án cạnh nhau. Đó là lý do nên làm portfolio cả khi chưa có ý định đổi việc, và cập nhật vài tháng một lần.
Chọn dự án nào đưa vào
Đừng đưa mọi thứ đã làm. Ba đến năm dự án được kể kỹ có sức nặng hơn hai mươi dự án chỉ có ảnh chụp. Khi chọn, bạn ưu tiên:
- Dự án gần nhất với vị trí đang ứng tuyển. Xin vị trí quảng cáo thì dự án quảng cáo lên đầu, kể cả khi dự án nội dung của bạn đẹp hơn.
- Dự án có kết quả đo được, dù nhỏ. Một chiến dịch ngân sách nhỏ với số liệu rõ ràng thuyết phục hơn một chiến dịch lớn mà bạn không biết kết quả.
- Dự án mà bạn giữ vai trò chính, hoặc ít nhất là một phần rõ ràng. Đừng chọn dự án lớn của công ty mà bạn chỉ góp vài bài đăng.
- Dự án có một khúc quanh: kế hoạch ban đầu không chạy, bạn phát hiện ra vì sao và đổi hướng. Nhà tuyển dụng thích nghe chuyện sửa sai hơn chuyện mọi thứ suôn sẻ.
- Ít nhất một dự án thể hiện bạn hiểu khách: phỏng vấn, đọc tin nhắn, phân tích phản hồi.
- Một dự án cho thấy cách bạn dùng AI có quy trình và có kiểm, nếu vị trí ứng tuyển coi trọng điều đó.
Nếu bạn có nhiều dự án tương tự nhau, chọn cái kể được rõ nhất, còn lại gom thành một dòng "các dự án khác" ở cuối.
Khung trình bày một dự án trong một đến hai trang
Mỗi dự án nên theo cùng một khung để người đọc quen mắt và so được. Khung dưới đây dùng được cho hầu hết loại việc marketing:
- Bối cảnh: doanh nghiệp loại gì, quy mô cỡ nào, vấn đề đang gặp là gì. Hai ba câu là đủ, không cần tên thật nếu không được phép.
- Mục tiêu: đo bằng gì, trong bao lâu. Nếu lúc đó mục tiêu chưa rõ, nói thật điều đó và bạn đã làm gì để làm rõ.
- Việc bạn làm: các bước chính, quyết định quan trọng và lý do. Đây là phần dài nhất.
- Phần AI hỗ trợ: một hai câu nói rõ bạn dùng AI ở khâu nào và bạn kiểm, sửa ra sao.
- Kết quả: con số trước và sau, kèm bối cảnh để người đọc hiểu con số đó tốt hay không.
- Bài học: nếu làm lại, bạn sẽ làm khác điều gì.
Ví dụ giả định để hình dung: bối cảnh là một tiệm sửa xe máy ở Đắk Lắk muốn có thêm khách đặt lịch bảo dưỡng; mục tiêu là số lịch đặt qua tin nhắn mỗi tháng; việc làm gồm hỏi khách quen vì sao quay lại, viết chuỗi bài hướng dẫn tự kiểm xe, chạy quảng cáo nhỏ trong bán kính gần tiệm; AI hỗ trợ soạn nháp bài và gợi ý lịch đăng; kết quả và bài học viết theo số thật của dự án.
Số liệu: trung thực, có bối cảnh và được phép
Không phóng đại. Đừng làm tròn lên, đừng chọn khoảng thời gian đẹp nhất mà giấu phần còn lại. Người phỏng vấn có kinh nghiệm sẽ hỏi sâu, và một con số không giải thích được làm mất lòng tin vào cả hồ sơ.
Luôn kèm bối cảnh. Tỉ lệ bấm tăng gấp đôi nghe ấn tượng, nhưng nếu từ mức rất thấp thì người đọc cần biết. Ghi rõ so với giai đoạn nào, ngân sách cỡ nào, có yếu tố mùa vụ hay khuyến mãi đi kèm không.
Xin phép hoặc che đi. Số liệu của công ty cũ thường là bí mật kinh doanh. Nếu không được phép công bố, dùng tỉ lệ phần trăm thay số tuyệt đối, bỏ tên thương hiệu, mô tả chung loại hình doanh nghiệp. Đọc lại hợp đồng lao động về điều khoản bảo mật trước khi đưa vào.
Tách rõ phần của bạn. Nếu chiến dịch có cả đội, đừng nhận cả kết quả. Nói "trong chiến dịch này, phần mình phụ trách là nội dung quảng cáo" là trung thực và vẫn thuyết phục.
Nói rõ phần AI hỗ trợ: vì sao nên và nói thế nào
Nhiều người lo rằng nói mình dùng AI sẽ làm hồ sơ kém giá trị. Thực tế đa số nhà tuyển dụng marketing hiện nay đều biết ứng viên dùng AI, và điều họ lo không phải là bạn có dùng hay không, mà là bạn có biết kiểm và có đóng góp gì ngoài phần AI làm. Giấu đi rồi bị hỏi vặn trong buổi phỏng vấn mới là điều làm mất điểm.
Cách nói tốt là ngắn và cụ thể. Ví dụ: "Bản nháp mười tiêu đề được soạn bằng AI từ năm câu nói của khách mình phỏng vấn; mình chọn ba, sửa lại cho khớp giọng thương hiệu và kiểm từng tuyên bố với bộ phận sản phẩm." Câu này cho thấy bạn dùng AI ở khâu nào, chất liệu đầu vào từ đâu, và bạn làm gì sau đó.
Có một điều cần tránh hẳn: đưa vào portfolio những sản phẩm AI làm gần như toàn bộ mà không ghi chú, đặc biệt là ảnh, video, bài viết dài. Nếu người tuyển dụng giao bài thử và kết quả của bạn khác xa portfolio, bạn mất cơ hội ngay. Portfolio phản ánh đúng năng lực của bạn lúc làm việc thật, có AI hay không, mới là portfolio có ích.
Chưa có kinh nghiệm: dự án tự tạo và lỗi hay gặp
Sinh viên và người chuyển ngành chưa có dự án thật vẫn làm được portfolio từ dự án tự tạo. Điều kiện là ghi rõ đó là dự án luyện tập hoặc ví dụ giả định. Bảng dưới gợi ý loại dự án và lỗi hay gặp.
| Loại dự án tự tạo | Làm thế nào | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Kế hoạch nội dung cho một cửa hàng quen | Xin phép chủ cửa hàng, phỏng vấn vài khách, lập kế hoạch một tháng và làm mẫu vài bài | Chỉ có bài đẹp, không có lý do chọn đề và không có cách đo |
| Phân tích lại một chiến dịch công khai | Chọn một chiến dịch quảng cáo đã đăng công khai, phân tích khách mục tiêu, thông điệp, đề xuất cải tiến | Chê bai thương hiệu, đoán số liệu nội bộ như thật |
| Dự án cá nhân có số thật | Trang mạng xã hội hoặc blog nhỏ về sở thích của bạn, chạy vài tháng | Bỏ dở sau hai tuần, không ghi chép quá trình |
| Giúp một tổ chức phi lợi nhuận hoặc câu lạc bộ | Làm truyền thông cho một sự kiện, có người xác nhận | Không xin xác nhận, không ghi rõ phạm vi việc của mình |
Với phân tích chiến dịch công khai, giữ giọng tôn trọng và chỉ dựa trên những gì ai cũng thấy được. Đừng gắn số liệu bạn đoán vào tên một thương hiệu thật như thể đó là số chính thức.
Gửi portfolio và kể lại nó trong buổi phỏng vấn
Portfolio tốt mà gửi sai cách vẫn có thể không được mở. Tệp nên nhẹ, mở được trên điện thoại, đặt tên rõ gồm họ tên và vị trí ứng tuyển. Nếu dùng đường dẫn tới một trang lưu trữ, kiểm lại quyền xem trước khi gửi, vì rất nhiều hồ sơ bị bỏ qua chỉ vì người tuyển dụng bấm vào và thấy yêu cầu xin quyền truy cập. Trong thư ứng tuyển, chỉ ra một dự án bạn muốn họ xem đầu tiên và lý do nó liên quan tới vị trí.
Trong buổi phỏng vấn, portfolio là kịch bản để bạn dẫn câu chuyện. Hãy chuẩn bị kể mỗi dự án trong khoảng hai phút theo đúng khung bối cảnh, mục tiêu, việc làm, kết quả, bài học, rồi dừng để người phỏng vấn hỏi tiếp. Những câu hay bị hỏi: nếu ngân sách gấp đôi bạn làm gì khác, số liệu này đo bằng công cụ nào, phần nào bạn tự làm, phần nào AI làm, và bạn đã kiểm bản nháp của AI ra sao. Tập trả lời trước những câu này với một người bạn sẽ giúp bạn bớt lúng túng.
Sau mỗi lần phỏng vấn, ghi lại câu hỏi nào làm bạn khó trả lời và bổ sung vào portfolio. Sau vài lần như vậy, portfolio của bạn sẽ trả lời sẵn những thắc mắc phổ biến nhất, và buổi phỏng vấn trở thành cuộc trò chuyện về cách làm việc thay vì cuộc tra hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Portfolio marketing nên có bao nhiêu dự án?
Ba đến năm dự án được kể kỹ là phù hợp nhất. Ít hơn ba thì khó thấy độ rộng, nhiều hơn năm thì người đọc không có thời gian xem hết. Các dự án phụ có thể gom thành một danh sách ngắn ở cuối.
Có nên ghi rõ mình dùng AI trong portfolio không?
Nên ghi ngắn và cụ thể: dùng ở khâu nào, chất liệu đầu vào từ đâu, bạn kiểm và sửa ra sao. Nhà tuyển dụng quan tâm cách bạn làm chủ quy trình hơn là việc có dùng công cụ hay không, và minh bạch giúp tránh bị hỏi vặn.
Số liệu của công ty cũ có được đưa vào portfolio không?
Chỉ khi được phép hoặc khi đã che đủ để không lộ bí mật kinh doanh. Cách an toàn là dùng tỉ lệ phần trăm, bỏ tên thương hiệu và mô tả chung loại hình doanh nghiệp. Nên đọc lại điều khoản bảo mật trong hợp đồng cũ.
Sinh viên chưa đi làm thì lấy dự án ở đâu?
Từ dự án tự tạo có ghi rõ là luyện tập: kế hoạch nội dung cho cửa hàng quen, phân tích một chiến dịch công khai, trang cá nhân tự chạy, hoặc làm truyền thông cho câu lạc bộ. Quan trọng là trình bày được lý do và cách đo.
Portfolio nên làm dạng trang web hay tệp trình chiếu?
Cả hai đều được. Tệp trình chiếu hoặc tài liệu gọn mười đến mười lăm trang dễ gửi và dễ đọc trên điện thoại. Trang web phù hợp khi bạn muốn cập nhật thường xuyên. Nội dung rõ ràng quan trọng hơn hình thức.
Có nên đưa dự án thất bại vào portfolio không?
Có thể, nếu bạn kể rõ vì sao nó không chạy và bạn đã học được gì, đổi hướng ra sao. Một dự án thất bại được phân tích thẳng thắn thường cho thấy tư duy tốt hơn một dự án thành công mà bạn không giải thích được vì sao.